Landgoed De Dommert

Landgoed De Dommert in Enschede heeft een bijzondere geschiedenis die nauw verbonden is met Coenraad Ter Kuile (1781–1852), een bekende uitvinder en amateur-sterrenkundige uit Enschede. Ter Kuile was een veelzijdig man: hij hield zich bezig met sterrenkunde, maar was ook actief als textielfabrikant en technisch ontwerper. Op het landgoed liet hij een eigen sterrenwacht bouwen en experimenteerde hij met telescopen en andere wetenschappelijke instrumenten.

Het landgoed zelf was een typisch voorbeeld van een 19e-eeuwse buitenplaats, met oude bossen, een vijver en een heuvel. Deze elementen zijn nog steeds gedeeltelijk terug te vinden in het huidige landschap. Na Ter Kuiles overlijden raakte het landgoed in andere handen en verloor het geleidelijk zijn oorspronkelijke functie. In de loop der tijd is het gebied steeds meer geïntegreerd in de stedelijke ontwikkeling van Enschede, maar de historische sporen zijn nog steeds zichtbaar..

De vijver en de heuvel zijn nog steeds gedeeltelijk aanwezig, net als enkele oude bomen en bosdelen. Deze elementen geven nog een indruk van hoe het landgoed er in de tijd van Ter Kuile moet hebben uitgezien: als een rustige, groene buitenplaats net buiten de stad, waar wetenschap en natuur hand in hand gingen.  (Tubantia juni 1933)

Dit gebouwtje heeft nog lang op het landgoed gestaan. In 2025 is het helaas gesloopt. Het gebouwrestant met boogramen is geen koetshuis maar het restant van de voormalige N.V. Manege "Tubantia" zelf dat in 1951 is afgebrand samen met de grotendeels in hout opgetrokken villa. Het had ooit een verdieping en hoog zadeldak. Op het moment van de brand was het deel van de machinefabriek Oost Nederland. De constructie was grotendeels van hout. De oorzaak van de brand is nooit echt opgehelder

Het hoorde oorspronkelijk bij Cafe-Restaurant Hoeve de Dommert in de naastgelegen villa van de weduwe mevr. Pauline Löhnis-Freyer geopend in 1938. Zij kreeg daarbij hulp van de volontair jhr. Adolphe Th. G. Sandberg die later voorzitter werd van de Ned. Skivereniging.  Haar man was de in Kralingen geboren Eduard Löhnis die in 1937 was overleden op 75 jarige leeftijd, zij was 21 jaar jonger! Zij was oorspronkelijk een Duitse maar woonde bij haar huwelijk meet Eduard in 1912 in Amsterdam.

De NV had ook en vergunning om een manege te houden bij het Amerongse Berghuis tussen 1938-1941. Het huis werd daarvoor bewoond door de familie Prenger. Op 10 feb 1940 kreeg Hoeve de Dommert een nieuwe uitbater: G. Buwalda. Wim Lammerink hield er soiree-dansants tijdens de oorlogsjaren. De manege hoorde er al vanaf augustus 1939 niet meer en kreeg later ook een nieuwe naam: Manege "Twenthe".  De weduwe trouwde namelijk in dat jaar opnieuw met de chemicus O.F. Miller. De NV werd opgeheven. (Chris Brand)

Op het landgoed werden in de dertiger jaren  (1935) van de vorige eeuw bijeenkomsten gehouden en werden de landgoederen “De Dommert” (31 ha) en “De Vieker” (61 ha) onder de Natuurschoonwet gerangschikt.

De landgoederen werden voor het publiek opengesteld, op vertoon van wandelkaarten, die tegen een kleine vergoeding verkrijgbaar waren ten kantore der firma Ter Kuile Cromhoff te Enschede. Op deze kaarten stonden de voorwaarden van openstelling vermeld.