Laag van Usselo, ‘t Rutbeek te Enschede – Aardkundig Monument

De Laag van Usselo is een wereldwijd bekend aardkundig en archeologisch begrip. Het is een unieke, circa 10 centimeter dikke bodemlaag die in 1946 bij toeval werd ontdekt tijdens een zandafgraving in het Usselerveen – nabij de huidige recreatieplas Het Rutbeek.

Laag van Usselo bevindt zich op het terrein van de Rutbeek en is aangegeven met een wegwijzer. Daarna is het even zoeken, maar je moet het eerste zandpad aan je linkerkant volgen.

De bodemlaag is een houtskoolrijke laag die door grootschalige natuurlijke bosbranden is ontstaan, en markeert de overgang naar een warmere periode (het Allerød-interstadiaal) aan het einde van de laatste ijstijd, zo’n 13.000 jaar geleden. Binnen deze laag is het mogelijk om resten van vroege bewoning (de Federmessercultuur) aan te treffen.

De laag wordt in heel Nederland en zelfs buiten Nederland aangetroffen, maar is dus vernoemd naar de locatie waar deze is ontdekt.  Het terrein waar deze laag is ontdekt is nu een archeologisch rijksmonument. Het geldt als een schoolvoorbeeld van ‘veerkrachtig erfgoed’ omdat het monument de dynamiek en klimaatbestendigheid van de prehistorische natuur en de vroege menselijke bewoning (de Federmesser- cultuur) prachtig zichtbaar maakt.

Om dit onzichtbare, ondergrondse erfgoed (dat zich op een meter diepte kan bevinden) bovengronds beleefbaar te maken, is er een markante archeologische belevingsplek ingericht. Een grote, kunstmatige betonnen sculptuur functioneert als een overkapping en liggende ‘zwerfkei’ in het glooiende landschap. Hierin zijn ronde sparingen met informatiepanelen en fossielenpatronen gestort. Het monument ligt in de vrije natuur bij Het Rutbeek, is gratis te bezoeken en is een vast ijkpunt voor wandelaars en geofantasten.