VILLA SCHUTTERSVELD

Stichting Cultureel Erfgoed Enschede

Hét kennis en informatieplatform voor gemeentelijke en Rijks monumenten in Enschede.

Zoeken

Villa Schuttersveld, gebouwd in 1843, is de oudste textielfabrikantenvilla in Enschede. De naam zal verband houden met de plek, het is het terrein waar de Enschedese schutterij haar oefeningen hield. In 1843 laat de uit België afkomstige jonkheer Charles Louis de Maere (1802-1885) het huis bouwen. Het blokvormige, wit gepleisterde hoofdgebouw, wordt in empirestijl opgetrokken en komt te liggen in een parkaanleg in landschappelijke stijl, met als dominerend middelpunt een slingervijver. Op het landgoed laat hij ook een nieuwe textielfabriek bouwen, met een weverij en garenververij. In 1858 keert De Maere terug naar België en koopt een andere textielbaron, Hendrik Jan (Hein) van Heek (1814-1872), het complex. Deze kinderloze Hendrik Jan maakte later middels een legaat de stichting van Volkspark Enschede mogelijk.

Villa Villa Schuttersveld 1910.

Villa Schuttersveld 1965.

Villa Schuttersveld 2015

Beschrijving Villa Schuttersveld: Koetshuis

KOETSHUIS. Voormalig, in de jaren '80 verbouwd koetshuis annex paardenstal op L-vormige grondslag, daterende uit het midden van de 19de eeuw, onder een met grijze pannen gedekt zadeldak, thans in gebruik als restaurant. In de afsluitende noord- en westgevels nog enkele originele getoogde stalramen. Het interieur werd recentelijk volledig aangepast aan de huidige functie en komt voor bescherming niet in aanmerking. Enkele gietijzeren palen die eertijds de paardenboxen en de stal van elkaar scheidden staan nu op het plein bij het koetshuis. Aan de oostzijde van het koetshuis een aanbouw van recente datum die wegens te geringe ouderdom en monumentale waarden buiten de bescherming van rijkswege valt. Waardering Het KOETSHUIS behorende tot de historische buitenplaats Schuttersveld zijn van algemeen belang: -vanwege de ouderdom; -vanwege de karakteristieke architectonische vormgeving; -vanwege de functioneel-ruimtelijke relatie met de andere onderdelen van de buitenplaats; -vanwege de kenmerkende ligging binnen de historische tuin- en parkaanleg.

Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

 

Beschrijving Villa Schuttersveld: Tuinaanleg

Omschrijving HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG. De historische tuin- en parkaanleg gelegen rondom villa Schuttersveld gaat in oorsprong terug tot de jaren '30 van de 19de eeuw. Op de kadastrale minuut uit 1832, wanneer het perceel nog onder de gemeente Lonneker valt, staat het door De Maere gekochte perceel ingetekend.

 

Van een tuin- of parkaanleg is dan nog geen sprake. Op 30 augustus 1834 werd de eerste steen voor het huis Schuttersveld gelegd. Op de kadastrale minuut uit 1836 is de aanleg van het park te zien. Deze aanleg in landschappelijke stijl, thans grotendeels ongewijzigd, zal gerealiseerd zijn tussen 1834 en 1836. Een goed beeld van de landschappelijke aanleg van Schuttersveld in het midden van de 19de eeuw geeft een advertentie die, vlak voordat Schuttersveld verkocht zou worden aan Van Heek op 16 maart 1858, in de Enschedesche Courant verscheen. In de advertentie staat dat het op Engelse wijze aangelegde buiten is voorzien van "[...] grootte grasperken en eene weide van ongeveer Vier bunder, gedeeltelijk met een Houten staket afgezet tot het grazen van veulens of vee, een moestuin met fijne vruchtdragende boomen, eene groote hoeveelheid bloeijende heesters en boomen".

 

Tevens geeft de advertentie een overzicht van het bomenbestand bij Schuttersveld: "[...] ongeveer 600 opgaande Beuken, 1600 Eiken, 100 Esschen, 400 Canada's, 500 fijne Dennen, 250 Larixen deels geplant in 1835 en deels in 1842 zijnde de grond onder deze boomen bezet met elzen en berken hakhout". Na 1858 hebben zich geen ingrijpende veranderingen voorgedaan; grasperken, moestuin en het wat uitgedunde bomenbestand waarin echter de voornoemde soorten voorkomen, zijn als zodanig aanwezig en in het zuiden van de aanleg is nog een deel van de weide te herkennen. Aan de voorzijde van het huis, aan de Hengelosestraat, ligt een half-ovaalvormig grasveld. Het grasveld wordt omzoomd met een variatie aan solitaire bomen (thans linden, paardekastanjes, esdoorn, eik en beuk), voor de hoofdingang staan (thans) twee Robinia pseudoacacia's. Het voorterrein is tevens ingeplant met rododendrons en azalea's.

 

Aan de rechterzijde van dit deel (west) een dubbele rij linden. Tussen de Hengelosestraat en de tuin staat een afscheiding in de vorm van een hekwerk. Achter het huis, in het zuiden, wordt de parkaanleg gedomineerd door de slingervijver: een aftakking van de brede slingerende beek die de aanleg grotendeels omringde. Wellicht was deze beek van belang voor koeling en functioneren van de ververijen. Kort na 1880 werd een deel van de beek in het oosten van de aanleg gedempt; in het zuiden en zuidwesten bestaat de beek thans nog. Het van oorsprong bij de aanleg behorende eilandje in het zuidwesten van de beek, daar waar de slingervijver zich van de beek vertakt, is thans begroeid met eik en beuk.

 

De oevers van de slingervijver werden oorspronkelijk overbrugd door een eenvoudige vlakke kettingbrug. Zowel slingervijver als beek komen voor het eerst voor op de kadastrale minuut uit 1836. De beek heeft dan ten westen van het huis nog een tweede slingerende uitstulping. In 1880 staat deze slinger nog op de kadastrale minuut aangegeven, enkele jaren later niet meer. Vanaf het einde van de 19de eeuw heeft aan de voorzijde van het huis nog een waterpartij gelegen, getuige een kadastrale minuut en enkele foto's uit de jaren '30. Deze vijver werd waarschijnlijk omstreeks 1940 gedempt, waarna dit deel in het half-ovaalvormige grasveld werd opgenomen.

 

Ten zuiden van het huis liggen in het park enkele wandelpaden. Deze paden zijn in de winter 1994-1995 weer aangelegd volgens oorspronkelijk patroon. In dit parkgedeelte wordt de vijverpartij omzoomd door een wat glooiend gazon; hier staan verschillende solitairen uit de tijd van de aanleg, zoals een geënte purperbeuk, tamme kastanje, goudes, treurbeuk, magnolia en een reeks coniferen die het parkgebied scheiden van de moestuin die in het zuidoosten van de aanleg ligt. Deze moestuin die in de voornoemde advertentie uit 1858 ver

 

Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

 

De villa van de familie van Heek maakte vroeger deel uit van het fabriekscomplex van Schuttersveld gelegen tussen de Tubantiasingel en de Hengelosestraat.

Onder aan de foto is het huis van de familie van Heek met de omringede tuinen. Daarboven zijn de fabrieken gesitueerd.

Vroegere koetsierswoningen.

Villa Schuttersveld Hengelosestraat Enschede [1910]

Stichting Cultureel Erfgoed Enschede.

Hét kennis en informatieplatform voor gemeentelijke en Rijks monumenten in Enschede.