GROTE KERK OUDE MARKT

Stichting Cultureel Erfgoed Enschede

Hét kennis en informatieplatform voor gemeentelijke en Rijks monumenten in Enschede.

Zoeken

NED. HERV. KERK. Ontstaan uit een eenbeukige romaanse kerk van rond 1200, waarvan de noordmuur nog grotendeels over is. In 1480 zuid- en oostwaarts vergroot tot tweebeukige hallenkerk met driezijdig gesloten koor. In 1842 is de kerk verbouwd tot een zaalruimte door het uitbreken van zuilen, bogen en gewelven en het samentrekken van de beide koorsluitingen. Bij herstelling na de brand van 1862 zijn de smalle spitsboogvensters vervangen door brede rondboogvensters. Het geheel is in zandsteen opgetrokken. Opgravingen in 1928.

 

In 1892 door de firma Van Dam te Leeuwarden vervaardigd orgel van 39 registers, verdeeld over Hoofdwerk, Positief, Bovenwerk en Pedaal (in 1953 werd door orgelmaker Flentrop een vijftal registers vervangen en werd de mechaniek voor een deel vernieuwd). Dit orgel mag worden beschouwd als het laatste grote instrument dat door de firma Van Dam (1785 tot circa 1900) op klassieke wijze is vervaardigd. Het instrument is gevat in een houten kas voorzien van een 19e eeuwse gesneden ornamentatie met klassieke motieven.

 

Aan de buitenkant van de zuidmuur is een verticale zonnewijzer (met tijdsvereffeningslus) ingemetseld. Deze is in 1836 ontworpen door Coenraad ter Kuile.[4] Op de stenen plaat (uit 1918) onder de zonnewijzer staat een tekst met daarin de Romeinse cijfers 'MCMVWIII' verwerkt.

Tegen het midden van de 13e eeuw werd de zware laat-romaanse zandstenen toren aan de kerk toegevoegd. In 1480, bij de vergroting van de kerk verhoogd. Bij herstelling na de brand van 1862 kreeg de toren een achtkantige lantaarn, die bij de restauratie in 1926/28 plaats maakte voor de huidige spits, terwijl de onderbouw grotendeels vernieuwd werd. De toren heeft een vrij rijk behandelde boogingang. Op de eerste verdieping zijn sporen gevonden van een gewelfde torenkapel. In de vierde geleding vernieuwde twee- en driedelige romano-gotische galmgaten. In de muur van de kerk is een stenen zonnewijzer, 1836, ingemetseld. Eronder een tijdvereffeningslus met datumaanwijzing. Daaronder op een aparte steen staat een gedicht in een chronogram voor het jaartal 1936. Gerestaureerd 1991. Trommelspeelwerk van Van Bergen, 1951.

 

Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Het kerkgebouw is sinds maart 1995 onderdeel van (sinds 2009) de Stadsschouwburg Enschede, waar sindsdien een deel van de concerten uit het programma uitgevoerd wordt. De kerk is ook nog steeds een trouwlocatie. Daarnaast wordt zij gebruikt voor uiteenlopende evenementen in de stad en als expositieruimte. Klik HIER voor een bouwkundige doorsnee tekening van de kertoren

In 1892 door de firma L. van Dam & Zonen te Leeuwarden vervaardigd orgel van 39 registers, verdeeld over Hoofdwerk, Positief, Bovenwerk en Pedaal. In 1953 werd door orgelmaker Flentrop een vijftal registers vervangen en werd de mechaniek voor een deel vernieuwd. Bij een volgende restauratie in 1997 door Flentrop zijn deze wijzigingen ongedaan gemaakt en is het orgel teruggebracht in zijn oorspronkelijke toestand. Het mag worden beschouwd als het laatste grote instrument dat door de firma Van Dam (1785 tot circa 1920) op klassieke wijze is vervaardigd. Het instrument is gevat in een houten kas voorzien van 19de eeuwse gesneden ornamentiek met klassieke motieven.

TOREN der Ned. Herv. Kerk. Tegen het midden van de 13e eeuw werd de zware laat-romaanse zandstenen toren aan de kerk toegevoegd. In 1480, bij de vergroting van de kerk verhoogd. Bij herstelling na de brand van 1862 kreeg de toren een achtkantige lantaarn, die bij de restauratie in 1926/28 plaats maakte voor de huidige spits, terwijl de onderbouw grotendeels vernieuwd werd. De toren heeft een vrij rijk behandelde boogingang. Op de eerste verdieping zijn sporen gevonden van een gewelfde torenkapel. In de vierde geleding vernieuwde twee- en driedelige romano-gotische galmgaten. In de muur van de kerk is een stenen zonnewijzer, 1836, ingemetseld. Eronder een tijdvereffeningslus met datumaanwijzing. Daaronder op een aparte steen staat een gedicht in een chronogram voor het jaartal 1936. Gerestaureerd 1991. Trommelspeelwerk van Van Bergen, 1951.

 

Het geheim van de st. Michaël kapel

In 1842 werden plannen gemaakt vor het vervangen van het gehele dak van de kerk. Maar bij een inspectie door de bouwkundig ingenieur van Rijkswaterstaat bleek dat de muren zover uit het lood stonden dat besloten werd om de muur vanaf het dak tot aan de ramen te vervangen. Dat was echter niet genoeg en er werden nieuwe steunberen geplaatst. Hierdoor moest de noordelijke romaanse ingang, die overigens een vrouweningang was, alsnog worden gesloten.

Dichtgemetseld raam ook wel hagioscoop genoemd waar kerkbezoekers vroeger van buitenaf de kerkdiensten konden bijwonen.

Gedenksteen voor de stadsbrand van 7 mei 1862.

Op 19 november 1865 werd de kerk met een bijzondere dienst weer in gebruik genomen.

Na de stadsbrand van 1862 is de top van de kerktoren vervangen. [zie bovenstaande tekening] In 1927 is de top van de kerktoren opnieuw vervangen in de huidige uitvoering.

Stichting Cultureel Erfgoed Enschede.

Hét kennis en informatieplatform voor gemeentelijke en Rijks monumenten in Enschede.